زاڭگەرلەر تۇرعىن ءۇي ساتىلىمى كەزىندە قۇجاتتاردىڭ زاڭدى ەكەندىگىن انىقتاپ, ساتىلىمداعى ۇيگە قاتىستى الاياقتىق ىستەردىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتادى. الايدا, ناقتى ىسكە كەلگەندە كوپشىلىك نوتاريۋستىڭ كومەگىمەن تۇرعىن ءۇيدى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ تۋرالى ەكىجاقتى ءوزارا كەلىسىمشارت جاساۋمەن شەكتەلىپ جاتادى. ءتىپتى, كەپىلاقى تولەمىن ەش كۋاگەرسىز راسىمدەپ, ارتىنان وپىق جەپ جاتاتىندار دا جوق ەمەس. سونىمەن قاتار, ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزگەندە كەيبىر تۇرعىندار ءۇيدىڭ تەحنيكالىق جوسپارىن وزگەرتىپ
جىبەرەدى. مۇنىڭ ارتى نەگە اكەلۋى مۇمكىن؟ ءۇيدىڭ جوباسى وزگەرگەننەن كەيىن ونى ساتۋ كەزىندە قانداي قيىندىقتار ورىن الىپ جاتادى؟ وسى رەتتە «تۇرعىن ءۇي ساتىلىمىنداعى تاراپتار قۇقى» ماسەلەسى جونىنەن قۇقىقتىق ساۋاتىڭىز بولعانى ابزال. وسىعان بايلانىستى زاڭگەر نوتاريۋس رايحان قۋانتاەۆانىڭ كەڭەسىنە جۇگىنگەن ەدىك.
– ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن قۇجاتتاردىڭ زاڭدى ەكەنىن قالاي تەكسەرۋگە بولادى؟ ياعني, باسپانانى ساتار تۇستا نەمەسە ساتىپ الار كەزدە قانداي قۇجاتتار تياناقتى ءارى تولىق بولۋى ءتيىس؟
– ساتىپ الاردا نەمەسە ساتار كەزدە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بارلىق قۇجاتتارى تۇپنۇسقا ەكەنىن تەكسەرىپ الىڭىز, ياعني م ۇلىكتىڭ قۇقىقتارىن بىلدىرەتىن: ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتى, سىيعا تارتۋ شارتى, مۇراعا قۇقىق تۋرالى كۋالىگى, جەكە مەنشىككە بەرۋ كۋالىگى, سالىنعان ءۇيدىڭ زاڭداستىرىلعان اكتىسى جانە ت.ب. قۇجاتتارى بولۋى كەرەك. وسى قۇجاتتاردا ءبىرىنشى – نوتاريۋستىڭ نەمەسە قۇجاتتى بەرگەن مەكەمەنىڭ كوك بوياۋلى ءمورى جانە ساتىپ الۋشى مەن ساتۋشىنىڭ, جاۋاپتى ورىنداۋشىنىڭ قولى قويىلعان بولۋى كەرەك, ەكىنشى – مەملەكەتتىك ءتىركەۋدەن ءوتتى دەگەن ءمورى نەمەسە مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى ەلەكتروندىق حابارلاماسى بولۋى مىندەتتى. سونىمەن قاتار, م ۇلىكتىڭ تەحنيكالىق جوسپارى, جەر تەلىمىنىڭ مەملەكەتتىك اكتىسى بولۋى شارت. ەگەر ءسىز ساتىپ الۋشى بولساڭىز, ءۇي يەسىمەن نوتاريۋسقا, نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا بارىپ, قۇجاتتارىڭىزدى كورسەتىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىككە تىركەلگەن قۇقىقتار (اۋىرتپالىقتاردى) جانە ونىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارى تۋرالى انىقتامانى الىپ, قۇجاتتاردىڭ ورتالىق بازادا دۇرىس تىركەلگەنىن تەكسەرىپ العانىڭىز ءجون.
– پاتەردىڭ قولدان-قولعا ءجيى ءوتۋى ورىن الىپ جاتسا, ال ريەلتورلار ونى «ينۆەستيتسيالىق» ماقساتتاعى پاتەر دەپ ساتۋعا ۇسىنىپ وتىرعان جاعدايدا ساتىپ الۋشى قانداي قۇجاتتارعا باسا نازار اۋدارۋى كەرەك؟
– جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ قولدان-قولعا ءجيى ءوتۋى ورىن الىپ جاتسا, ول «ينۆەستيتسيالىق» ماقساتتاعى نەمەسە «زاڭسىز تۇستارى بار, كريمينالدى» بولۋى دا مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ساتىپ الۋشى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى جان-جاقتى, ياعني كورشىلەرىنەن, كسك ارقىلى نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى ارقىلى تەكسەرىپ العانى دۇرىس جانە جوعارىدا ايتىپ كەتكەندەي, جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ قۇجاتتارى تۇپنۇسقا ەكەنىنە كوز جەتكىزۋى قاجەت.
– ەگەر ساتىپ الۋشى قۇرىلىس كومپانياسىنان ءۇي ساتىپ العىسى كەلسە, اقشاسىن ءبولىپ تولەيتىن بولسا, وندا قانداي كەلىسىمشارت جاسالادى؟ ۇلەسكەرلىك كەلىسىمشارت جاسالسا, قارىزىن وتەپ بولعاننان كەيىن قوسىمشا شارت جاسالا ما الدە سول جەتكىلىكتى مە؟
– ساتىپ الۋشى مەن قۇرىلىس كومپانياسى اراسىندا العاشقى جارنا تولەنگەننەن كەيىن ۇلەسكەرلىك كەلىسىمشارت جاسالادى. سودان كەيىن ءۇي سالىنىپ ءبىتىپ, قۇجاتتار تولىق تىركەۋدەن وتكەننەن كەيىن, ەگەر ساتىپ الۋشى پاتەردىڭ قۇنىن تولىق تولەسە كەلەسى كەلىسىمشارت, ياعني مەنشىككە بەرۋ كەلىسىمشارتى جاسالادى جانە بۇل كەلىسىمشارتتى اۋداندىق ادىلەت باسقارماسىنا بارىپ تىركەۋدەن وتكىزۋ قاجەت بولادى, سوندا عانا ساتىپ الۋشىنىڭ العان جىلجىمايتىن مۇلكى تولىق مەنشىگىنە وتەدى.
– جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الار كەزدە اقشانى بەرۋدىڭ قاۋىپسىز تاسىلدەرى قانداي؟ ءۇيدى ساتۋشى بانك ارقىلى ەسەپ ايىرعىسى كەلسە, وندا كەلىسىمشارت قاي كەزدە جاسالۋى ءتيىس؟ اقشا اۋدارىلۋعا دەيىن بە, الدە كەيىن بە؟ ەگەر الدىمەن اقشا اۋدارىلسا, وعان كۋاگەر كەرەك پە, ال ساتۋشى قولىنان اقشا العاندىعى تۋرالى راستاما قاعازى قاجەت پە؟
– جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الار كەزدە, نەمەسە اقشانى بەرۋ كەزىندە قاسىڭىزعا جاقىن تۋىستارىڭىزدى ەرتىپ العانىڭىز دۇرىس. اقشانى مەنشىك قۇقىعى اۋىسۋ شارتىن جاساعان كەزدە قولما-قول بەرگەنىڭىز ءجون. سونداي-اق, ساتىپ الۋشى قولىنان اقشا العاندىعى تۋرالى راستاما قاعاز الۋىڭىز قاجەت. ساتۋشى بانك ارقىلى ەسەپ ايىرعىسى كەلسە, وندا كەلىسىمشارتتى جاسار الدىندا ورتاق ءبىر شەشىمگە كەلىپ العان دۇرىس. ەگەر الدىمەن اقشا اۋدارىلسا, ارينە, كۋاگەردىڭ بولعانى جاقسى. مۇمكىن بولسا, كەلىسىمشارت جاساعانعا دەيىن بانككە ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى شوتقا بۇعاۋ سالىپ قويعان ءجون, جانە ساتۋشى قولىنان اقشا العاندىعى تۋرالى راستاما قاعاز الۋ قاجەت. ەگەر كەلىسىمشارتتى اقشا اۋدارىلۋعا دەيىن جاساعان جاعدايدا, كەلىسىمشارتىڭىزدا تولەماقى بانكتە جاسالدى دەپ كورسەتكەنىڭىز دۇرىس بولادى.
ارمان وكتيابر,
جۋرناليست
الماتى